TIẾN SĨ VÕ TRÍ THÀNH: NGHỊ ĐỊNH 81 – BƯỚC ĐI ĐẦU TIÊN TÌM ĐIỂM CÂN BẰNG CHO THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU

Thời điểm trước và sau Nghị định 81 có hiệu lực, thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) ghi nhận một đợt tăng tốc mạnh, rồi sụt giảm cũng rất mạnh. Sự mất cân đối trên thị trường TPDN này đặt ra yêu cầu tiếp theo về một cơ sở pháp lý toàn diện và thấu đáo, làm sao để đây thực sự là kênh hút vốn hiệu quả cho các doanh nghiệp đủ điều kiện.

Ông Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh đã có chia sẻ về những vấn đề này với Tạp chí điện tử Doanh nhân Việt Nam.

Chưa hoàn hảo theo nghĩa với mục tiêu kỳ vọng

Muốn hiểu được Nghị định 81 và tác động của nó đối với thị trường TPDN cần hiểu rõ về lịch sử và câu chuyện lý luận về thị trường này từ 20 năm trước, rồi mới quay lại câu chuyện trong vòng từ 2 đến 3 năm gần đây.

Những năm 90 của thế kỷ trước, sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á, xuất hiện sự cần thiết về việc phát triển thị trường cổ phiếu phải gắn phát triển thị trường trái phiếu. Tuy nhiên, đây là một quá trình dài, đòi hỏi rất nhiều điều kiện đi kèm, như những vấn đề liên quan đến hạ tầng trái phiếu, ví dụ, hệ thống thanh toán, hệ thống định mức tín nhiệm, vấn đề phát triển định chế tài chính tiết kiệm đầu tư dài hạn, định mức tín nhiệm đối với doanh nghiệp và việc xây dựng hình ảnh đối với doanh nghiệp…

Cách đây 20 năm, Chính phủ đã có chiến lược phát triển thị trường trái phiếu. Tuy nhiên, những bước đi đầu tiên của lộ trình rất “ì ạch”. Sau này khi trình bày về TPDN, có người nói vui: “Lấy bài viết sau năm 2000 một chút để trình bày vì vấn đề vẫn thế”.

Trong 2-3 năm vừa qua, thị trường TPDN Việt Nam có nhiều bước tiến là do trái phiếu chính phủ hình thành đường cong lãi suất tốt hơn, tính thanh khoản gắn với sàn giao dịch cũng tốt hơn, quy mô của trái phiếu ít nhiều đủ hấp dẫn để chơi hơn.

Thêm vào đó, nền kinh tế đã hình thành nhiều doanh nghiệp tư nhân lớn, các doanh nghiệp lớn này có nhu cầu cao trong việc huy động vốn thông qua kênh TPDN. Phát hành trái phiếu trở thành kênh huy động vốn rất quan trọng cho doanh nghiệp.

Hai lĩnh vực nổi trội phát triển TPDN, chiếm tỷ trọng lớn nhất là thông qua kênh ngân hàng và bất động sản đã tạo ra sự sôi động, thậm chí là bước nhảy cho thị trường TPDN. Từ quy mô nhỏ, thị trường này hiện đã lên tới 10% GDP, thậm chí là phát triển cả trong mùa dịch COVID-19. 6 tháng đầu năm 2020, lần đầu tiên quy mô thị trường TPDN lớn hơn cả trái phiếu chính phủ, xét theo tỷ trọng GDP.

Luỹ kế 3 quý đầu năm 2020, tổng giá trị phát hành TPDN đạt 303.802 tỷ đồng. Trong đó, nhóm Ngân hàng có tổng giá trị phát hành TPDN chiếm hơn 35%, lớn nhất trong tỷ trọng phát hành TPDN với kỳ hạn trung bình 5,2 năm. Tiếp sau đó là ngành Bất động sản (chiếm hơn 30%) với kỳ hạn trung bình 4,04 năm và ngành Dịch vụ (chiếm hơn 10%).

Theo ông Thành, đây là một chuyển biến khá tích cực và là quá trình cực kỳ cần thiết, tạo kênh mới thu hút vốn cho doanh nghiệp, giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng, trong bối cảnh ngân hàng bắt đầu có phần thắt chặt tín dụng đối với một số lĩnh vực chứng khoán, bất động sản.

Từ đó, không chỉ thị trường TPDN phát triển, mà bản thân hoạt động hoạt động sản xuất kinh doanh của từng doanh nghiệp huy động được vốn qua trái phiếu cũng phát triển.

Trái phiếu doanh nghiệp – trò chơi hai mặt

Khi đã tham gia trò chơi tài chính với khoản tiền lớn thì không chỉ quyền lợi của các chủ đầu tư mà cả các nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng bị rủi ro. Các tranh luận về rủi ro TPDN bắt đầu từ năm 2019.

Ông Thành chia sẻ: “Cân đối thế nào, bước đi thế nào cho thị trường này có không ít tranh luận. Có quan điểm cho rằng, muốn chặt chẽ cho thị trường TPDN đòi hỏi phải gắn với định mức tín nhiệm, đặc biệt phải có tổ chức định mức tín nhiệm độc lập gắn với công bố minh bạch thông tin của doanh nghiệp, lịch sử hoạt động doanh nghiệp cũng như mối quan hệ nguồn vốn trái phiếu với các nguồn vốn khác của doanh nghiệp hiện đang huy động… Quan điểm nhẹ hơn thì cho rằng cần một thời gian nhất định để các tổ chức tín nhiệm ra đời”.

Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh

“Nghị định 81 có thể chưa hoàn hảo theo nghĩa tiến trình và bước đi nhưng đã thể hiện vấn đề minh bạch để thị trường TPDN đánh giá được – minh bạch có mức độ, có nghĩa là dựa vào tự thân doanh nghiệp chứ không dựa trên một tổ chức định mức tín nhiệm”

Vấn đề về đòn bẩy tài chính của doanh nghiệp vẫn là câu chuyện gây tranh cãi. Những doanh nghiệp lớn sẽ đủ tốt để làm bài bản khi huy động vốn thông qua TPDN. Nhưng những doanh nghiệp quy mô và uy tín chưa đủ chỉ huy động vốn riêng lẻ, không thông qua sàn sẽ gặp khó khăn nhất định.

Bởi vậy, việc doanh nghiệp dồn dập phát hành trái phiếu trước thời điểm Nghị định 81 có hiệu lực ít nhiều thể hiện quan điểm đi tìm một điểm cân bằng ở bước đi đầu tiên. Giai đoạn này không phải hướng tới một thị trường trái phiếu hoàn hảo nhưng cũng thể hiện nhu cầu thật sự của doanh nghiệp đối với thị trường trái phiếu.

Bước quá độ – sai không vượt quá “lồng rủi ro”

Rất khó nói bây giờ phải bỏ đi hay tìm điều kiện khác cho TPDN, cũng như không thể chỉ đưa ra điều kiện minh bạch doanh nghiệp tự chơi, tự chịu. Làm sao phải ngăn được rủi ro lan tỏa, bởi nếu để xảy ra, chi phí xã hội sẽ quá lớn. Giải pháp cho thị trường TPDN sau Nghị định 81 ra đời, theo chuyên gia Võ Trí Thành, là hãy lắng nghe thị trường, lắng nghe doanh nghiệp phản hồi, chia sẻ, giải trình, lập luận theo các cách khác nhau để tìm một điểm chung nhất.

Phát triển thị trường TPDN là một cái tất yếu nhưng là một quá trình gian nan, có thời gian, nằm trong cải cách tổng thể. Đấy là cách duy nhất, đòi hỏi sự tương tác giữa nhà hoạch định chính sách, thị trường, chuyên gia, doanh nghiệp… để từng thời điểm, thời gian để tạo thị trường trái phiếu phát triển bài bản.

“Giai đoạn sau Nghị định 81 vẫn là bước quá độ của việc xây dựng cơ sở pháp lý toàn diện và thấu đáo cho thị trường TPDN. Có nghĩa, trong thời điểm quá độ này, sai không không vượt quá “lồng rủi ro” mà doanh nghiệp cũng như thị trường chịu đựng được. Phải làm sao tạo được thị trường TPDN đủ động, đủ linh hoạt và điều này chỉ có cách nghiên cứu lắng nghe phản hồi tương tác từ nhiều phía, bởi nghị định do chính phủ đặt ra”, tiến sĩ Võ Trí Thành nói.

Sau Nghị định 81 có hiệu lực, doanh nghiệp vẫn có cơ hội phát triển trong thị trường trái phiếu. Tuy nhiên, tiến sĩ Võ Trí Thành lưu ý, phát hành trái phiếu cơ bản dành cho doanh nghiệp lớn. Trò chơi trái phiếu là trò chơi của những dòng tiền lớn. Những doanh nghiệp gần lớn nếu có những dự án bắt đầu lớn, có hiệu quả tốt, có nghĩa có đòn bẩy tài chính tốt thì vẫn có thể tham gia vào thị trường này. Về cơ bản, TPDN không phải “trò chơi” của doanh nghiệp nhỏ. DNVVN hãy thu hút vốn theo các kênh khác như tín dụng, các hình thức quỹ gắn với đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm.

Bài viết:  Minh Hoa
Thiết Kế:
Hải An
theo doanhnhanvn.vn

Back to top button